Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
anakkale Seramikleri Koleksiyonu
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Alanya Kalesi Kazısından Çıkan Bir Duvar Çinisi
Z. Kenan BİLİCİ*

Alanya Kalesi'nde "Selçuklu Sarayı" diye de anılan harabenin aydınlatılması amacıyla yürütülen kazıların 1987 yılındaki ikinci kampanyasında, X I, X J, XI I ve XI J plankarelerini ihtiva eden yaklaşık 9.15 x 4.80 m. Ölçülerinde dikdörtgen planlı bir yapının temel kalıntısı ile söz konusu yapının mimari elemanlarına ait kalıntılar ortaya çıkartılmış; bu arada, hayli tahrip olmuş bir vaziyette, çoğunluğu sıraltı ve lüster tekniğinde yıldız ve haçvarı çiniler olmak üzere, ayrıca düz türkuvaz sırlı dikdörtgen levha çiniler ve daha az sayıda da çini mozaik, fresk, cam ve seramik parçalarından oluşan çeşitli küçük buluntular da ele geçirilmişti.

Buluntular arasında hiç şüphesiz en dikkat çekici olanı, XI J plankaresinde, yapının içine dağılmış vaziyetteki tonoza ait göçük kütlelerini örten toprak tabakasının içinde, birbirinden farklı mesafe ve seviyelerde ele geçen bir duvar çinisidir. Dört parçadan oluşan çininin bir yarısı, toplu olarak üç kırık parça halinde bulunup birleştirilmiş; tek parçadan oluşan diğer yarısı ise, yazı kuşağındaki kırık nedeniyle bütüne tamamlanamadığı için, bu şekilde koruma altına alınmıştır. Çininin eksik olan diğer parçaları, ne yazık ki, bulunamamıştır.

Çini parçaları, 2.4 cm. kalınlığında, krem renkli, gevşek ve gözenekli hamurlu olup, desenler beyaz astar üzerine siyah ve kobalt mavisi renklerle sıraltı tekniğinde işlenmiştir. Ortada daire içine alınmış yıldız kolları şeklindeki geometrik bir kompozisyon ve bunu çeviren sülüs yazı kuşağı ile köşelerde birer palmet motifinden meydana gelen bitkisel bir süsleme vardır.

Söz konusu parçaların, "sekiz köşeli yıldız" formundaki bir Selçuklu duvar çinisine ait olduğu ve vaktiyle, yapının güney-doğu duvarındaki "yıldız-haç" kompozisyonlu bir çini kaplamada yer aldığı şüphesizdir. Ortadaki daire içine alınmış geometrik kompozisyonu çevreleyen 2.4 cm. kalınlığındaki yazı kuşağında, hal-i hazırda, birinci parça üzerinde "...husrev burhanu's sultanu'l-mu az..." ve ikinci parça üzerinde de "...şahu...zam Ala'ud-dunya ve'd-dın eb..." ibareleri okunabilmektedir. Bu ibarelerin, Selçuklu sultanının lakap ve ünvanlarını ihtiva eden bir kitabeye ait olduğunda şüphe yoktur.

Kitabede adı geçen sultanın, ünvanların terkibine ve kendisinin "dinin ve dünyanın yücesi, fetih babası" anlamınagelen "Ala'ud-dunya ve'd-dın ebu'l-feth" lakaplarıyla yüceltilmesine bakılırsa, I. Alaeddin Keykubad olması lazım gelir ki, bu husus, onun Kalonoros'un fatihi olması ve fethi müteakib, kenti, adına nispetle Alaiye diye adlandırarak adeta yeni baştan imar ettirmesiyle desteklenebileceği gibi, aynı zamanda inşa ettirdiği görkemli kışlık sarayının yerini de açıklayan bir mahiyet kazanır. Böylelikle Alaeddin Keykubad'ın ismine, ünvan ve lakaplarıyla birlikte bir duvar çinisinde ilk kez rastlanmaktadır. Ele aldığımız çininin, İçkale'deki sarayın inşa tarihi ile yakından ilişkisi olduğuna şüphe yoktur. İbn-i Bıbı'nin Alanya'nın fethi ve ardından da gelişen diğer olaylarla ilgili olarak verdiği bilgiler yan yana getirilirse, İçkale'deki Selçuklu Sarayı'nın 1221-1223 yılları arasında ikmal olduğu anlamına gelebilir. Bu durumda, ele aldığımız kitabeli çininin de 1221-1223 yılları arasına tarihlendirilmesi pek de yanlış olmayacaktır.


*Yard. Doç. Dr. Z. Kenan Bilici, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sanat Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi - Ankara.

Özet Listesi