Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Akmed Anmed Web Sitesini Ziyaret Etmek ?in T?klay?n?z.
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Küçük Asya’daki Roma İmparatorluk Dönemi Çocuk Lahitleri
Guntram KOCH*
Çocuk ölümleri Roma İmparatorluk Dönemi’nde oldukça fazlaydı. Ölen çocuklar; toprakta, aile mezarlığında ya da ebeveyinlerin lahitlerinde genelllikle anonim defnedilirdi. Ender olarak da ebeveyinlerin isteği ve parasal varlıkları doğrultusunda çocuklara özel bir mezar yaptırabiliyordu. Saptanabildiği kadarıyla Roma, Atina ve aralarında Dokimeion (Afyon yakınlarındaki İsçehisar) ve diğer bazı kentlerinin yer aldığı Küçük Asya ana grubunun kaynaklandığı yerlerde ve imparatoluğun bazı tekil bölgeleri gibi üç lahit üretim merkezinde oldukça farklı gelenek ve görenekler mevcuttu.

Erken ve Orta İmparatorluk Dönemi’nde Roma’da çocuklar için çok sayıda kişisel mezar kabartması, mezar altarı ya da heykeller yaptırılmıştır. İ.S. erken 2. yy.’da lahitlerde definin yayılmaya başlaması ile çocuklar içinde özel lahitler (Res. 1) üretilmeye başlanmıştır. Günümüzde, Başkent Roma’daki atölyelerinde üretilen 6.000’den fazla lahit bilinmektedir ve bunların yaklaşık 600 adedi, yani toplam üretimin %10’u çocuklara yöneliktir. Roma İmparatorluk Dönemi’nin ikinci büyük üretim merkezi olan Atina’da bilinen toplam 1200 lahitten 10 tanesi, yani %1’in altında bir oran, çocuk lahtidir ve bunlar arasındaki İ.S. erken 3. yy.’dan güzel bir örnek (Res. 2) Side’ye ihraç edilmiştir.

Küçük Asya’nın büyük bir bölümünde hakim olan gelenek ve görenekler, anlaşıldığı kadarı ile Roma’dan ve İmparatorluğun batısından farklıydı. Mezar kabartmaları ve lahitler, çok sayıda yazıtın işaret ettiği gibi, tek bir kişi yada bir çift için değil, genellikle tüm aile için kullanılıyordu. Çocuklara özel küçük boyutlu lahitler yaptırılma gereğinin ortaya çıkmamasına koşut olarak da çocuk lahitlerinde sayısal bir azlık göze çarpmaktadır.

Çocuk lahitleri şu gruplar altında toplanabilmektedir:

I. Ana Grup (Dokimeion ve bazı diğer merkezler);

II. Tamamlanmış işçiliğe sahip ithal edilmiş örnekler;

III. Farklı taş ocaklarında kaba ve yarım işçilikli bırakılanlar;

IV. Bölgesel gruplar.

I. Ana Grup: Atölyelerde, salt büyük ve yetişkinlere uygun lahitler seçilmemiş, bilakis İ.S. 2. yy.’ın ikinci yarısında birkaç küçük örnek de imal edilmiştir. İçeriklerinin kaybolması nedeniyle bunların tümünün ostothek ya da bazılarının çocuk lahdi olarak kullanılmış oldukları konusu açıklığa kavuşturulmaktadır. Betimlemelere göre, örneğin Beyrut’taki buluntu (Res. 4) bir çocuk lahdi olmalıdır. Boston’daki, ön yüzü ortasındaki girland içinde genç bir erkeğin resmedildiği, oldukça küçük girlandlı lahit (Res. 3) çocuk lahdi olarak kullanılmış; ancak, olasılıkla Küçük Asya imalatı olmayıp, Küçük Asyalı heykeltraşların çalıştığı Roma’daki bir atölyede oluşturulmuş olmalıdır.

II. İthaller: Atina’dan Küçük Asya’ya ithal edilen çok sayıda lahit arasında sadece Side’deki örnek göze çarpmaktadır. Kline formundaki kapağında uzanmış bir yetişkin çocuğun betimlendiği lahit (Res. 2), özel bir sipariş sonrası küçük boyutlarda imal edilmiştir.

III. “Kaba” ve yarım işçilikli bırakılanlar: Çocuklar için üretilen, küçük boyutlardaki yarım işçilikliler kesin olarak saptanmamıştır. Ancak, Prokonnesos (Marmara Adası) (İzmit/Nikomedia [Res. 5]) ve Kırım’daki Kerç/Pantikapaion’da (Res. 6) olmak üzere tekne ve kapağın “kaba işçilikli” olduğu en azından iki örnek karşımıza çıkmaktadır.

IV. Bölgesel Gruplar: Yetişkinlere ait lahitler genellikle 2 m.’yi aşan bir uzunluğa sahip iken, ostothek uzunlukları yaklaşık 0,50-1,00 m. arası değişir. 1-2 m. arası uzunluğa sahip örnekler büyük ostothek, bazı durumlarda ise çocuk lahdi olarak da kullanılmış olmalıdırlar. Küçük Asya’nın bölgesel atölyelerinde yaklaşık 5.000 örnek bilinmektedir; bunlardan sadece yaklaşık 10 tanesi, yani ortalama % 2’si, çocuklar için imal edilmiş olup, örnek olarak aşağıdaki lahitler sayılabilir:

1. İznik’teki yerel mermerden bir lahit (Res. 7-9), İ.S. geç 2./erken 3. yy.;

2. Side’de korunan ve Küçük Asya üretimleri içinde özel bir yere sahip, klineli kapağa sahip küçük bir mermer lahit (Res. 10-14), İ.S. geç 2. yy.;

3. Özel bir kolleksiyonda olup, buluntu yeri bilinmeyen mermer bir lahit (Res. 15-18), İ.S. geç 2. yy.;

4. Kayseri’de, kapağı ile oldukça iyi korunmuş olan mermer bir lahit (Res. 19), İ.S. 2. yy.’ın 3. çeyreği;

5. Günümüzde İstanbul’da korunan, bir Attika örneğinin serbest kopyasını olan Sinop’tan küçük bir tekne (Res. 20-22), İ.S. geç 2. yy.;

6. Safranbolu yakınlarından bir parça (Res. 23);

7. Hierapolis’ten parçalanmış mermer bir kapak (Res. 24-27);

8. Adıyaman’dan kireç taşı bir örnek (Res. 28);

9. İzmit’ten kireç taşı bir örnek (Res. 29);

10. Kyaneai (Res. 30-31) ve Kaş’tan (Res. 32-33) kireçtaşı örnekler. Lahit formundaki bu mezar tepelikleri sıradışı olup, tekne ve kapak monolit olarak işlenmiştir.

*Prof. Dr. Dr. h.c. Guntram Koch
Philipps-Universität, Christlich Archäologisches Seminar. Biegenstr. 11 D-35032 Marburg, Deutschland

Özet Listesi