Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Kaleii Mzesi
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Meter Tymenaia İçin Adak
Hüseyin Sami ÖZTÜRK* - Halûk PERK**
Makalede, Halûk Perk Müzesi Koleksiyonu içinde M2033 envanter numarası ile yer alan
bir adak yazıtı tanıtılmaktadır. 2007 yılında Müze’ye kazandırılmış olan söz konusu adağın
buluntu yeri kayıtlara göre Muğla İli Fethiye İlçesi’dir. Adak yazıtında Aphia adında birisinin
“Meter Tymenaia”ya adakta bulunduğu zikredilmektedir: İ.Ö. III. bin yıldan itibaren tapımı
bilinen Suriye-Anadolu Kubabası ve Lydia Kuvavası gibi, Phyrgia Dağ Tanrıçası da (Matar
Kubeleja), daha geç dönemlerde Kybele adıyla tapım görmüştür. Phrygia Tanrıçası’nın
kültü Arkaik Çağ’dan itibaren yayılım göstermeye başlamış olup kült belgelerinde Tanrıça
sık sık yerel epiklesis’le, örneğin Meter Oreia (“Dağ Tanrıçası”) olarak geçmektedir.
Çalışmamızda incelediğimiz adak yazıtında da Ana Tanrıça’nın bir başka epiklesis’i söz konusudur:
Burada geçen ΤΥΜΕΝΕΑΑ epiklesis’i, iotasismus’tan ötürü Τυμεναίᾳ{α} şeklinde
düzeltilebilir. Τυμεναία epiklesis’inin farklı varyasyonlarından birini taşıyan Ana Tanrıça’nın
tapımına ilişkin belgelerden biri Doğu Phrygia’daki Philomelium’dan (= Ilgın) bilinmektedir.
Tanrıça’nın epiklesis’i burada Τυμενηνη şeklindedir. Bu epiklesis, Step. Byz. Eth. 640,
22’de Phrygia’daki bir dağ olarak zikredilen Τυμέναιον Dağı ile bağlantılı olmalıdır. Bir
diğer belge ise Pisidia Antiokheia’sından (= Eyüpler, Yalvaç’ın batısı) Hellenistik Çağ’a tarihlenen
bir adak heykelciği üzerindeki yazıttır: Bu yazıt Μητρὶ Τυμεμη|νῇ εὐχήν şeklinde
olup; tanrıça burada polos’uyla iki arslan arasında otururken betimlenmiştir. Tanrıça’nın
adının geçtiği üçüncü yazıt, Muğla İli Fethiye İlçesi’nde bulunmuş olan ve bu makalede
incelenen adak yazıtıdır:
Bilindiği üzere, Fethiye İlçesi Antikçağ’da Lykia toprakları içinde yer almaktaydı. Bu
durumda, Ana Tanrıça’nın Lykia’da da böyle bir epiklesis aldığı ya da dışarıdan gelen bir
göçmen tarafından tapınım gördüğü düşünülebilirdi. Ancak Mitchell 2005, 167 v.dd.’de yayımlanmış
olan İ.Ö. 46 yılında Roma-Lykia arasında yapılmış bir ittifak anlaşmasına dair
metnin 58. satırında, Lykia’da Lykialılara bırakılan yerler arasında Τυμημα adlı bir yerleşimden
söz edilmektedir. Keza Step. Byz. Eth 640, 24; 641, 5’te de Lykia’da Tymena adında bir
köyden bahsedilmektedir. Mitchell 2005, 225 v.d.; Mitchell 2006, 485 Tymena yerleşiminin,
hem yukarıda sözü edilen ittifak yazıtındaki hem de Step. Byz. Eth 640, 24; 641, 5’teki ifadelerden
dolayı, Oinoanda’nın güney, güney-batısında kalan Masa Dağı’nın, çok sayıda su
kaynağı bulunan kuzey sınırlarına lokalize edilebileceğini söylemektedir. Eğer Mitchell’ın
bu görüşü isabetli ise, makalede konu edilen Τυμεναία epiklesis’i, Lykia’daki bu toponym
ile bağlantılı olabilir.
Yazıtın Çevirisi:
Polio kızı Aphia, Meter Tymenaia için adak olarak (sundu). 

*Dr. Hüseyin Sami Öztürk
Marmara Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Eskiçağ Anabilim Dalı. Kadıköy-İstanbul
E-mail: hsoztrk@yahoo.com
** Halûk Perk
Arkeolojik Eser Koleksiyoncular Derneği Başkanı
E-mail: hp@halukperkmuzesi.org

Özet Listesi