Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Kaleii Mzesi
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Demre Aziz Nikolaos Kilisesi Geç Bizans ve Yakınçağ İnsanlarının Yaşam Biçimleri
Ömür Dilek ERDAL*

Hıristiyanlar açısından önemli bir merkez olan Demre, Aziz Nikolaos Kilisesi’nden gün ışığına çıkarılan ve Geç Bizans ile Yakınçağ’a tarihlendirilen insan iskelet kalıntıları, grupların yaşam biçimlerinin ve sosyo-ekonomik yapılarının belirlenmesi amacıyla incelenmiştir. Ayrıca, zaman içerisinde bu yapılarda nasıl bir değişimin olduğu da çözümlenmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede Aziz Nikolaos Kilisesi Geç Bizans mezarlarından 28, Yakınçağ’dan 53 olmak üzere toplam 81 bireye ait insan iskelet kalıntısı incelenmiştir. Grupların demografik yapılarının belirlenmesinde, cinsiyet ve ölüm yaşı ortalamaları, sağlık yapılarının tespit edilmesinde ise yaralanmalar, anemi, enfeksiyon ve eklem hastalıkları araştırılmıştır.

Geç Bizans grubunun ölüm yaşı ortalaması 38,77 yıl olarak hesaplanmıştır. Anadolu’nun diğer topluluklarıyla yapılan karşılaştırmada, Kilise grubunun çağdaşı olan İznik, Topaklı, Boğazköy, Eski Cezaevi, Değirmentepe ve Karagündüz topluluklarından yüksek ölüm yaşı ortalamasına sahip olduğu belirlenmiştir. Yüksek ölüm yaşı ortalaması ile toplulukların sosyo-ekonomik yapıları arasında kurulan bağlantıdan hareketle, Geç Bizans grubunun çağdaşı topluluklara göre yüksek sosyo-ekonomik yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu saptama, grubun sahip olduğu düşük bebek ve çocuk ölümlerine ilişkin bir başka demografik veriyle de (% 10,7) desteklenmiştir. Bireylerin ömür uzunluğunu etkileyen önemli faktörlerden enfeksiyonel hastalıklar ve aneminin düşük sıklığı, Kilise grubunun, Anadolu’nun aynı döneme tarihlendirilen diğer topluluklardan daha iyi yaşam koşullarına ve çevreye uyarlanma biçimine sahip olmasıyla ilişkilendirilmiştir. Grubun, Kilise’ye bağış yapanların yararlandığı, manastıra gömülme ayrıcalığından yararlanan bireyler ve onların ailelerinden oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. Nüfus ve sağlık yapısı ile gömülü oldukları mekâna ait veriler grubun yüksek sosyo-ekonomik statüye sahip insanlar olduğunu ancak, travma ve eklem hastalığına ilişkin veriler de yaşam biçimlerinin fiziksel aktiviteye dayandığını göstermiştir. 

Yakınçağ grubu, 44,07 yıl olarak hesaplanan ölüm yaşı ortalaması ve % 17 olan bebek ve çocuk ölüm oranıyla, çağdaşı Anadolu topluluklarından belirgin farklılık göstermiştir. Geç Bizans döneminde olduğu gibi, demografik yapı ve düşük hastalık sıklığı ile Yakınçağ grubunun da yüksek sosyo-ekonomik yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Yaşam biçiminin belirlenmesinde önemli veri kaynağı olan travmalar ve eklem hastalıkları, Geç Bizans ve Yakınçağ döneminin yaşam biçimlerinin benzer olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, enfeksiyonel hastalıklar ve anemi sıklığındaki azalmayla hijyen koşullarında olumlu bir değişimin gerçekleştiği saptanmıştır. Bu değişimin ise, Yakınçağ grubunda, özellikle de kadınlarda, ömür uzunluğunun artmasında etkili olduğu tespit edilmiştir. Demografik yapı ve hastalık sıklığından elde edilen veriler, Yakınçağ mezarlarındaki bireylerin gümüş ya da gümüş üzerine altın işlemelerin bulunduğu kemerlerle birlikte gömülmeleri ile İngiltere’den ve Belçika’dan ithal edilen seramiklere ait buluntularla birlikte değerlendirilerek Yakınçağ grubunun yüksek sosyo-ekonomik yapıya sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Antropolojik ve arkeolojik bulgulardan hareketle, Aziz Nikolaos Kilisesi bireylerinde Geç Bizans döneminden Yakınçağ’a doğru yaşam biçiminde belirgin bir farklılığın olmadığı ancak, Yakınçağ’da hijyen koşullarında olumlu bir değişimin olduğu sonucuna varılmıştır.


* Dr. Ömür Dilek Erdal
Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Antropoloji Bölümü, Beytepe Ankara
E-posta: oderdal@hacettepe.edu.tr

Özet Listesi