Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Akdeniz Medeniyetleri Ara?t?rma Enstits
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Aspendos Kentinde İmparator Kültüne İlişkin Gözlemler
Ferit BAZ
Aspendos’ta imparator kültü uygulamaları İmparator Tiberius devrinde başlamıştır. Organize edilen ilk kült sadece, adını belirleyemediğimiz bir imperator içindir. Kentte kültün kurulması fikri büyük bir olasılıkla kentin o dönemki ileri gelenlerine aittir. Onlar kültün kurulmasında diğer kentlerde olduğu gibi insiyatif kullanmış olmalıdırlar. Aspendos sakinlerinin imparator kültü uygulamaları ile ilk defa tanıştıkları yer ise, daha önceden bağlı bulundukları Galatia eyaletindeki kült merkezleridir: Bu merkezler arasında başta Dea Roma ve Augustus kültleriyle eyalet başkenti Ankyra; Tiberius kültleriyle Ikonion ile Pessinus ve Iulius-Claudius’lar sülalesi kültüyle Pisidia Antiokheia’sı yer almaktadır. Aspendos halkı kült konusunda yukarıda adı geçen bu yerleşmelerden esinlenmiş olmalıdır. Antik yazar Philostratos’ta Aspendosluların valiyi katletme girişimleri ile ilgili olan anlatımda valinin asyl hakkı elde edebilmek amacıyla sığındığı agoradaki imparator heykelleri ve sunakların olasılıkla kült yeri ile bir ilişkisi yoktur. Valinin sığındığı yer bir imparator kültü alanı olsaydı, antik yazar doğrudan doğruya bu mekândan bir kült alanı şeklinde söz ederdi. Ms. II. yüzyılda ise Aspendos’ta farklı bir kültün ortaya çıktığını görüyoruz. Bu kült içerisinde birden fazla imparatoru barındıran bir Theoi Sebastoi kültüdür. Yukarıda zikredilen bu kültler lokal karakterli kültlerdir.

Kentin eyalet bazlı bir imparator kültü merkezi olması ise olasılıkla imparator Gallienus döneminde verilen neokoros unvanı ile ortaya çıkmıştır. Ancak hemen belirtelim ki, bugün için Pamphylia kentlerinin eyalet bazlı imparator kültlerinin ortak idaresine veya eyaletteki ortak katılıma ilişkin bilgi verebilecek belgelerden yoksunuz. Bu konu hakkında sadece, Lykia-Pamphylia eyaleti içerisinde birbirinden bağımsız hareket eden iki ayrı koinon’un bulunduğunu söyleyebiliriz Hiçbir yazılı belgede Pamphylia koinon’u şeklinde bir ibare geçmezken, bunun yerine “Pamphylia’daki kentler” ve “pamphyliarkhes” ve Pamphylia Halkı” şeklindeki ibareler nadiren de olsa görünmektedir.

Aspendos kentinin; unvanlar konusunda birbirleriyle sürekli yarışan ve neokoros unvanlarının sıklıkla propagandasını yapan Perge ve Side arasındaki rekabete hiçbir zaman dâhil olmadığını söyleyebiliriz. Ayrıca Roma imparatorlarının Pamphylia bölgesindeki kentlere bahşettikleri unvanlardan hareketle, Aspendos’un MS. 3. yy.’ın ikinci yarısında Roma devleti için muhteva ettiği öneminin sınırlı olduğunu da tahmin etmek güç değildir. Söz konusu bu durumu Aspendos’un o dönemdeki jeopolitik, askeri ve iktisadi gücünün Perge ve Side’yle boy ölçüşemeyecek nitelikte bulunmasına bağlamak gerekmektedir.

Yrd. Doç. Dr. Ferit Baz,
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi,
Tarih Bölümü, Bomonti Binası,
Cumhuriyet Mah., Silahşör Cad., No. 89, 34380 Şişli - İstanbul
E-posta: feritbaz@yahoo.com

Özet Listesi