Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Kaleii Mzesi
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Antiokheia ad Orontes Suyolları
Hatice PAMİR – İnanç YAMAÇ
Bir kentin gelişiminde en önemli unsurlardan biri de sahip olduğu su kaynakları ve bunların kente iletimi olmuştur. Antik yazarlar Libanius ve Malalas Antiokheia’nın su yollarından, su kaynaklarının güzellikleri ve sağladığı avantajlarından büyük bir övgüyle bahsederler.

Antiokheia’nın M.S. IV. yy.’da yaşamış John Chrysostom tarafından, Piskopos Ignatius’a dayandırılarak aktarıldığı üzere, M.S. I. yy. sonunda nüfusu 200.000 kişidir. Haddad, “The Population of Antioch” adlı makalesinde Libanius ve Chrysostom’un M.S. IV. yy. için verdiği bilgileri değerlendirerek, bu dönemde kentin nüfusunun 250.000 kişiye ulaştığını, kölelerle beraber bu rakamın yarım milyonu bulması gerektiğini söyler. Kentin kalabalık nüfusu ile su ihtiyacı, Roma ile karşılaştırılabilir düzeydedir ve bu ihtiyaç gelişmiş suyolları sistemini zorunlu kılmıştır. Su yolları antik kentin günümüze ulaşan en etkileyici kalıntılarındandır. Seyahatnamelerde özellikle su yollarına ait köprülerden üç tanesi bilinmekte keza oygu kanallar ve sarnıç kalıntılarından bahsedilmektedir. 1932-1939 yılları arasında Antakya’da yapılan kazı çalışmalarında su yolları konusu ele alınmışsa da kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır. İlk kez 2002 yılında başlatılan arkeolojik yüzey araştırmalarında suyolları ele alınmış ve suyollarına ait kalıntılar belgelenmiştir. Yapılan çalışmada kentin su yollarının tespitinin yanı sıra su kaynakları, su iletim sistemini oluşturan tüm unsurlar değerlendirilmiştir. Antik kaynaklara göre kentte su yolu inşası kentin kuruluşunun hemen ardından Seleukos I ve Antiochus III döneminde başlanmış ve Daphne’den (Harbiye) kente su temin edilmiştir. Yapılan araştırmalarda kentin yakınında yer alan Harbiye kaynaklarından başka Zugaybe kaynakları ile günümüzde büyük ölçüde kurumuş durumda olan Kuruyer kaynakları Antiokheia’nın su ihtiyacını karşılayan ana kaynakları olduğu tespit edilmiştir. Depremlerle oluşan bu doğal “fay-karstik” kaynaklarla beraber kente su temininde önemli rol oynayan bir diğer faktör de yağış iklimidir. Bölge içinde bulunduğu ılıman Akdeniz ikliminde yıllık ortalama 1097,8 mm. yağış miktarına sahiptir ve bu yağış ikliminin beslediği yer altı sularını kullanan kuyular ve yağmur sularını biriktiren sarnıçlar da suyolları ile beraber kentin su temininde etkin olarak kullanılmışlardır. Bununla beraber kentin Roma hâkimiyetine girmesi ve hızla büyümesiyle kuyu ve sarnıçların artan su ihtiyacını karşılamakta yetersiz kaldıkları kuşkusuzdur ve kentin çevresindeki kaynaklardan beslenen suyolları bu noktada önem kazanmıştır. Bu nedenle suyollarının gelişimi asıl olarak kentte Roma dönemiyle beraber hızlanır. Bu dönemde Antiokheia’nın su ihtiyacının araştırma sonuçlarımıza göre iki hattan oluşan Harbiye hatları, Dursunlu hattı ve Kuruyer hattından oluşan 4 suyolu ile karşılandığı görülmektedir.

Örgü kanallar, oygu kanallar, su toplama tünelleri, su köprüleri ve pişmiş toprak borular gibi çeşitli yapı tiplerinden oluşan bu suyollarında sekiz adet su köprüsü tespit edilmiştir. Suyolları özellikle M.S. I. ve II. yy.’larda büyük gelişim göstermiş ve uzun bir dönem boyunca aktif olarak kullanılmışlar; kentsel gelişimin yavaşladığı M.S. VI. yy. sonlarına kadar inşa ve/veya onarım görmüşlerdir. Tüm bu gelişmiş suyolları ağına karşın kentin su temininde tek bir kaynağa ya da yapı tipine bağlı kalınmadığı, Roma İmparatorluk döneminde bile kuyu ve sarnıçların da kullanılmaya devam ettiği görülebilir. Sonuç olarak Antiokheia suyolları kentin ilk kuruluşundan itibaren kentin su ihtiyacının, kentin büyümesine paralel olarak farklı yapı tiplerinin ve tekniklerin bir arada kullanıldığı; kentle beraber gelişen, çeşitlenen ve anıtsal yapılarla bezenen su sistemini yansıtır.

Doç. Dr. Hatice Pamir,
Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü,
Hatay.
E-posta: hpamir@mku.edu.tr

İnanç Yamaç,
Doktora Öğrencisi, Universidad de Granada,
Granada/İspanya.

Özet Listesi