Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Kaleii Mzesi
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Aynı tip, farklı lejand: Ankhialos mu Soloi mu?
Hale Güney
Bu makale İstanbul Arkeoloji Müzeleri Sikke Koleksiyonu’ndaki Kilikia Bölgesi liman kentlerinden Soloi-Pompeiopolis’e ait sikke grubu arasında tespit edilen bir sikkeyi inceler. O. N. Arıdağ özel koleksiyonundan satın alınarak müzeye kazandırılmış olan sikkenin, buluntu yerine ilişkin bir bilgi bulunmamaktadır. Tipoloji açısından Soloi-Pompeiopolis’in M.Ö. V. yy.’ın ikinci yarısında bastığı ön yüzde Amazon, arka yüzde üzüm salkımı bulunan sikkelerle birebir benzerlik gösterdiğinden, muhtemelen bu nedenle Soloi-Pompeiopolis sikkeleri altında kataloglanmıştır. Ancak arka yüzde lejand ΣOΛΕΩN olarak beklenirken [A]ΓXIAΛ[A] olarak okunmaktadır. Böylece lejand lokasyonu kesin olarak tespit edilememiş ve sikkeleri fazla bilinmeyen bir başka Kilikia kenti, Ankhialos’u (Ankhiale) işaret etmektedir. Diğer taraftan Ankhialos, Soloi’un daha önceki adı olabileceğinden, bu sikke iki kentin aynı kent olup olmadığı sorusunu da beraberinde getirir.

Bu konuyla bağlantılı bir başka tartışma Belh’de bulunan bir definede ele geçen aynı tipte ancak Aramice lejandlı üç sikke ve bunların Soloi’a mı yoksa İngirâ (muhtemelen Ankhialos’un önceki adı) kentine mi ait olup olmadığı üzerinedir. Bu nedenle, tespit edilen söz konusu sikke, mevcut tartışmalara katkı yaparken pek çok soruyu da beraberinde getirmektedir: Daha önce adı Ankhialos olan Soloi tarafından mı basılmıştır? Ya da aynı tipte basan iki ayrı kent mi söz konusudur? Eğer böyle ise tipolojik benzerlik nasıl açıklanabilir? Bu makale, söz konusu sikkeyi tanıtarak farklı isimleri olan aynı kenti ya da iki ayrı kenti işaret edip etmediğini inceler.

Genellikle Soloi’un bu tip sikkelerinin M.Ö. yak. 465-410 yıllarında bastığı kabul edilir. Aynı tipteki Aramice lejandlı sikkeler Soloi’un bu ilk bilinen sikkelerinden biraz daha önce basılmış olmalıdır. Arka yüzdeki lejandda ilk harf ve son harf çok zor okunurken, diğer harfler belirgindir. Sondaki ve baştaki bu iki harfin, bir müzayede kataloğunda yer alan ve lejandı net bir şekilde okunan ikinci bir sikke örneğine dayanılarak A olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla lejand AΓΧΙΑΛA olarak tamamlanmakta ve kentin adını ethnikon ya da ktetikon formunda değil, Dor lehçesindeki nominatif halinde vermektedir. Ön yüzdeki diz çökmüş okçu/Amazon ikonografyası uzun süre tartışma konusu olmuştur. Varılan son nokta bunun bir Amazon savaşçısı olduğu ve Kilikia’nın maruz kaldığı Kimmer istilası ile ilintisi yönündedir. Arka yüzdeki üzüm salkımı ise Kilikia ovasında bol miktarda yetişen üzümün bir göstergesi olarak yorumlanmıştır.

Bu sikkenin Soloi tipinde basılmasına rağmen neden farklı bir lejand taşıdığı konusunda iki hipotez ileri sürülebilir. Antik Çağ’da kentlerin isim değiştirmeleri genellikle rastlanan bir durumdur. Dolayısıyla ileri sürülebilecek ilk hipotez Soloi ve Ankhialos’un aynı kent olduğudur. Bu durum sikke tipinin neden aynı olduğunu açıkladığı gibi Forlanini’nin İngirâ ve Soloi’un aynı kent olduğu yönündeki önerisini de destekler. Şu durumda M.Ö. V. yy.’da Soloi’da sikke darbının şöyle bir kronoloji izlediği ileri sürülebilir: Soloi’un eski adı Aramice İngirâ idi ve kent Aramice lejandlı sikkeler bastı, bu isim daha sonra Hellence Ankhialos’a dönüştü ve kent Hellence lejandlı, bu makalede tanıtılan sikkeyi bastı. Son olarak kent Soloi adını alarak ΣOΛΕΩN ethnikonlu sikkeler bastı. Ancak bu hipotezde kent adının Ankhialos’tan Soloi’a dönüşmesi bir dizi coğrafi ve kronolojik problemi beraberinde getirmektedir. Öncelikle arkeolojik veriler Soli Höyük’te Hellen kolonizasyonunun M.Ö. 650-550 yılları arasında gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Strabon’un aktardığına göre Soloi’dan bahseden en erken antik kaynak Hesiodos’tur (M.Ö. yak. 700). Böylece arkeolojik veriler ve yazılı kaynaklar, kentin burada tanıtılan sikkenin basıldığı M.Ö. V. yy.’dan çok önceleri kolonize edildiğine ve Soloi adını kullandığına işaret etmektedir. Ayrıca Soloi ile Ankhialos’un aynı kent olduğuna dair başka bir veri bulunmadığı gibi mevcut antik yazılı kaynaklar Soloi ve Ankhialos’tan iki ayrı kent olarak bahsederek bu kentleri ayırt etmektedir. H. Kalkan Ankhialos’un yerinin tespiti konusunda kaleme aldığı makalesinde kentin lokasyonunu antik kaynaklar ve bölgede ele geçen yeni arkeolojik veriler ışığında değerlendirir. Ankhialos’un denizden biraz daha içerideki konumuna dikkat çeken Kalkan’ın sonucuna göre kentin bugün Mersin’in 7-8 km. doğusunda ve Soloi-Pompeiopolis’in 20 km. uzağında bulunan Karacailyas Kasabası’nda bulunması kuvvetle muhtemeldir.

İkinci hipotez Soloi ve Ankhialos’un iki ayrı kent olabileceğidir. Bu da neden iki kentin farklı lejand ile sikke bastıklarını açıklar. Ortak tip kullanılmasının nedeni belki de Ankhialos’un Soloi’a olan yakın mesafesi ve iki kent arasındaki yakın ilişkilerdir. Belki de iç kesimde nispeten daha küçük bir kent olan Ankhialos’un sikkeleri, sikke basım masrafını azaltmak için Soloi darphanesinde basılıyordu. En azından bu iki kentin bastığı sikkelerin ortak bir dolaşım havuzu oluşturarak iki kent arasındaki alışverişlerde kullanıldığı ileri sürülebilir. Ancak Ankhialos’un burada tanıtılan Hellence lejandlı bilinen sadece iki sikkesinin bulunması ve destekleyici başka bir kaynağın olmaması bu önerilerden herhangi birini kabul etmeyi güçleştirir.

Sonuç olarak, bu makalede Ankhialos’un şimdiye kadar tespit edilen Hellence lejandlı iki sikkesine dayanılarak bu kentlerin aynı kent ya da iki ayrı kent olup olmadığı konusunda iki hipotez ileri sürülmüştür. Ancak karşılaştırma ve analiz yapabilecek kadar çok sikkenin bulunmaması ve konuyla ilgili doğrudan kaynakların eksikliği nedeniyle yukarıda öne sürülen hipotezlerden birini kabul etmek zordur. Daha kesin sonuçlara varmak için daha fazla sikke örneğine ihtiyaç vardır. Bu nedenle gerek müze koleksiyonlarından ve özel koleksiyonlardan, gerekse akademik çevreden gelecek katkı ve eleştiriler burada ortaya koyulan tartışmayı daha da ileriye taşıyarak problemin çözümüne yardım edecektir.

Soloi Sikkesi:
Ö.y.: Sola doğru diz çökmüş iki eliyle yay tutan Amazon, yanında sadağı, sağ boşlukta cepheden Satır başı.
A.y.: ΣOΛΕΩN.
Üzüm salkımı; sağ boşlukta sinek. Kare incus, noktalı bordür.
AR 1/3 Stater 3.47 g, 13 mm, ↓ (Res. 1).
Referans: SNG France 129; SNG Levante 41 = SNG von Aulock 5860.

Ankhialos Sikkesi:
Ö.y.: Sola doğru diz çökmüş iki eliyle yay tutan Amazon, yanında sadağı.
A.y.: [A]ΓXIAΛ[A].
Üzüm salkımı; sağ boşlukta satyr başı. Kare incus, noktalı bordür.
1. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Env. No.: K.D. 650-1787, AR 1/3 Stater 3.16 g., 12/13 mm, (Res. 2).
2. Gorny-Mosch Giessener Münzhandlung Auction 208, 16 Oct. 2012, lot. 1608.
Ö.y.: Sağ boşlukta, kurbağa (?). A.y.: AΓXIAΛA, AR Stater, kabaca 22-23 mm, 10.22 g. (Res. 3).


Özet Listesi