Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Akmed Anmed Web Sitesini Ziyaret Etmek ?in T?klay?n?z.
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Kilikya'daki Ayaklı Kiliselere Bir Örnek; Hasanaliler Kilisesi
Ayşe AYDIN*

Küçük bir köy olan Hasanaliler dağlık Kilikya bölgesinde yer alır. Köy, Narlıdereden başlayarak Cennet Cehennem üzerinden kuzeydeki Ovacık / İmamlı’ya uzanan antik yolun kıyısındadır. Bu küçük yerleşim, Roma döneminden erken Bizans dönemine kadar iskan edilmiştir.

Yerleşimin ortasında, kuzeydoğu bölümü bir mağara üzerine inşa edilmiş bir kilise bulunur. Kilisenin kurulduğu arazi kuzeye doğru eğimlidir. Kilisenin güney duvarının ve narteksin doğu duvarının alt yarıları yerel ana kayadan oluşturulmuştur.

Güney duvar ve apsis duvarının iç yüzü büyük bloklardan oluşurken, kiliseyi oluşturan diğer duvarlar, araları kireç harcı ile doldurulmuş ve küçük bloklarla örülmüş iki yüzlü (kabuklu) duvarlar içerirler.

Kilisenin batsındaki nartekse giriş, narteksin kuzey duvarındaki bir açıklıkla sağlanır. Kilise, iki dörtgen ayak dizisi ile üç nefe ayrılmıştır. Her dizi altı ayak içerir. Güney dizi halen ayakta olup, kuzey dizi ve kuzey nef tahrip edilmişlerdir.

Monolit ayaklar oldukça basit başlıklara sahiptirler. Kilisenin kuzeydoğu bölümü bir mağara üzerine inşa edilmiştir ve mağaranın girişi kilisenin kuzeyinde eğimli bir arazide yer alır. Bu nedenle kuzey nefin seviyesi diğer neflerden yaklaşık yarım metre derindedir.

Orta nef doğuda bir nişle sonlanır. 0.Feld'in planı; doğuda kuzey nefin de, günümüzde ele geçmeyen bir nişe sahip olduğunu göstermektedir. Narteksin kuzey duvarında ve güney arkadların (ayak dizisi) güneyinde düzenli aralıklarla işlenen hatıl delikleri, kilisenin balkonlara (empor) sahip olduğuna işaret ederler. Balkon desteklerine ait bir ayak, güney arkad dizisinde halen ayaktadır. Güney arkadın taşıdığı duvar, orta nefin dışa çıkıntılı pervazına kadar örülmüştü ve bu pervaz batı ve kuzey yönleri dolaşmakta idi. Çatı hakkında hiç bir veri ele geçmemiştir.

Hasanaliler kilisesi bazilikal tipin temsilcisidir. Kilikya ve İsauriya kiliselerinin bazilikal planı yansıtan örneklerinde, 3 nefi ayıran destekler yoğunlukla sütunlardan oluşurken, Hasanaliler, İmamlı ve Kızılaliler'de olduğu gibi dörtgen ayak şeklinde desteklerin varlığı nadiren görülür. Bazilikal planlı ve üç nefli kiliseler İ.S. 5. ve 6. yy.'larda inşa edilmişlerdir. Batıda narteksin, apsisin yan ve arkasında odaların ve narteks, yan nefler ve doğudaki odalar üzerindeki balkonun varlığı, Kilikya ve İsauriya kiliselerinin ana özelliklerindendir.

Bir konutta ikinci kez kullanılan bir kapı eşiğindeki yazıtta, yapım yılı anılmaksızın Paulos ve Eutychianos isimleri geçmektedir. Bu eşik olasılıkla narteksin kuzey duvarındaki girişe ait olmalıdır.

Olasılıkla İ.S. 5.-6. yy.'larda inşa edilen İmamlı ve Kızılaliler kiliseleri, Hasanaliler Kilisesi için paralel örneklerdir. Yapım yazıtının yokluğu ve basit başlıklar kilisenin tarihlenmesinde etken değillerdir. Kilise 5. yy.'ın ikinci yarısında ya da 6. yy. başlarında inşa edilmiş olmalıdır.

Kilisenin doğusunda, apsisin arkasında yer alan iki katlı yan odalar, kemerli küçük odalar üzerinde bulunurlar. Bunların yanındaki duvarda nişe rastlanır. Tüm bunlar kilise ile bağlantılı bir Hıristiyanlık tapınım alanının varlığını gösterirler.


*Yrd. Doç. Dr. Ayşe Aydın, Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Sana Tarihi Bölümü-Mersin.

Özet Listesi