Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Kaleii Mzesi
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

İvriz Kabartması Işığında Anadolu'da şarap-Tanrı Anlayışı ve Bu Anlayışın Gelişimi Üzerine
S. Gökhan TİRYAKİ*

Ege göçleri salt merkeziyetçi siyasal yapıları devirmekle kalmamış, meydana getirdiği yeni siyasal yapılanma ile sosyo-kültürel anlamda da ciddi kırılmalara neden olmuştur. Yeni Hitit Kent Devletleri ve onların egemen tanrıları ne denli geleneksel izler taşıyor olsalar da, çağın kendine özgü devinimi siyasi erk'in ve onların tanrılarının farklılaşmasına yol açmıştır. Nitekim, bugüne değin salt anatanrıça kimliğinde gözlemlenen bölünme, Baba Tanrı kimliği için de söz konusu olmuş görünmektedir.

Bu noktada,Varpalavas ailesi tarafından yaptırılan eserlerde izlediğimiz "Göğün Baş Tanrısı" imgelemi, ülkeleri kralın önünde diz çöktürmesi için ululanan bir kimlikten öte, bağda yürüyerek üzümlere şarabın özsuyunu bahşetmesi için yüceltilen bir şarap-tanrı'ya dönüşmüş olması ile bize bu farklılaşmayı, bölünmeyi, tanıtmaktadır. İ.Ö. 4. yy. Kilikya'da Baal-Tarz (Tarsus'un Tanrısı) ve İ.S. 3. yy.'da Frigya'da Zeus Ampelides (Asma Zeus'u) olarak karşılaştığımız iki özdeş kimlik, bu anlayışın uzun soluklu ve kendileştirici etkisini gösterdiği gibi;yukarıda vazo resimlerinde izlediğimiz, Lidya'da baki- ve Hellen küresinde Bakkhos adlarıyla beliren şarap-tanrı anlayışı da, Üzüm bağının Tarhunzas'ı ile filizlenen bu özün baba tanrıdan ayrılarak tekil bir kimlik olarak varlığını sürdürmeye devam ettiğini ve bu bağlamda Baba Tanrının da tıpkı eşi gibi "kendinden var eden" bir kimlik taşıdığını göstermektedir.

Nitekim, söylencelerin de tanıklığında bu öz, tanrının Pessinus'a gelip anatanrıçadan mysteriaların gizini öğrenişi ile oluşumunu tamamlamış görünmektedir.

Bu noktada, asmanın doğal yetişme alanı olan, bağcılığın ve şarap yapımının topraklarında filizlendiği Anadolu coğrafyasının böylesi bir kült ve onun tanrısına beşik oluşu şaşırtıcı olmamalıdır.


*S. Gökhan Tiryaki, Akdeniz Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, 07058 Kampüs - Antalya.

Özet Listesi