Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Akdeniz Medeniyetleri Ara?t?rma Enstits
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Kyme'den Bir Porte: Hephaistion
Ferim TEKOÐLU*

D. Baltazzi tarafından 1887'de Kyme'de bulunan erkek portre yontusu 1930'lardan itibaren Hephaistion olarak tanımlanmıştır (Lev. 1). Bu çalışma, bu portreyi çeşitli yontu eserlerle karşılaştırmak suretiyle teşhis kriterleri belirlemeyi amaçlamaktadır. 'Kyme' başı, kısmen idealize edilmiş, orta yaşlı, klasik oval yüzlü bir adam görüntüsünü ortaya koymaktadır. Yüz bölümü, geniş bir alından dar bir çeneye doğru giderek daralmaktadır. Saçlar kısa, kıvırcık, yüzün, şakakların ve ensenin yukarısına doğru taranmış vaziyettedir. Baş, hafifçe yukarıya doğru bakarak sol omza doğru eğilmiş ve heykel gövdesinden ayrı olarak işlenmiştir. Heykele bir khlamys ile birlikte sol omzun üzerinde bir khiton giydirilmiştir. Alında ve şakaklarda saçın aralardan kesildiği görülebilmektedir. Saçlar, gözler ve dudaklarda boya kalıntıları göze çarpmaktadır.

Çeşitli Hephaistion heykellerinin teşhisi ile ilgili olarak daha önceki dönemlerde söz konusu olan tartışmalar, Büyük İskender heykeliyle bir çift oluşturan, Mısır kökenli 'Demetrio' heykeline dayanmaktadır (Lev. 3-4). 'Getty' başları da, Hephaistion ve İskender ile ilişkilendirilen bir heykel çiftidir (Lev. 5-6). Bu çiftleme 'Kyme' başları için de geçerli olabilir. Başlardan birinin İskender olarak teşhis edilmiş olması, Hephaistion başının teşhis edilmesinde de rol oynayabilir (Lev. 2), çünkü aralarındaki ilişki antik kaynaklarda açıkça ortaya konuyordu. O, Büyük İskender'in en değerli silah arkadaşıydı. Onlar, 'Anabasis' sırasında birçok önemli anı paylaşmışlardır. Hephaistion'un beklenmedik ölümünden sonra İskender cesedinin yanında günlerce yas tutmuştur. Hephaistion kimi yazarlarca bir Heros, kimilerince ise bir tanrı olarak onurlandırılmıştır. İskender onun için, binlerce kurbanın sunulduğu ve olimpik tarzda oyunların oynandığı çok şaşaalı bir cenaze töreni hazırlatmıştır. Ayrıca Babil'de muazzam bir 'pyra'  yaptırmış ve Hephaistion'un anısına İskenderiye'ye dikilecek iki 'heroon' inşa edilmesini emretmiştir. Ölümlerinden sonra, Hellenistik merkezlerde İskender - Hephaistion çiftine adanmış kült etkinliklerinin gerçekleştirildiğini düşünmek için elde yeterince sebep bulunmaktadır.

er ikisi de Sidon'da (Sayda) gün ışığına çıkartılan İskender Lahdi üzerindeki Issos savaşında tasvir edilmiştir (Lev. 8-10). Hephaistion'un görünüşüne ait daha net bir tasvir, Selanikli bir kadının kendisine ithaf ettiği geç İÖ 4. yüzyıla ait bir yazıttan elde edilmiştir. Bu yazıtta Heros'un adı Hephaistion olarak geçmektedir. Kabartmanın üzerinde Hephaistion, genç bir kadın kahraman ile bir görüşmeden dönen bir atlı olarak betimlenmektedir (Lev. 7). Sözü edilen yontular incelendiğinde, Hephaistion tipolojisinin iki biçimi ayırt edilebilmektedir: bir grup oluşturan 'Getty' ve 'Sidon Lahdi' başları ve başka bir grup oluşturan 'Kyme', 'Demetrio' ve 'İthaf' başları; hepsi de birbirine benzemektedir. Hephaistion'un görünüşü ile ilgili olarak şu ortak özelliklere sahiptirler: kısa kıvırcık saçlar, dar bir çene ve geniş bir alın. Antik çağda hiçbir yazar, İskender'den daha uzun, daha etkileyici, asalet özelliklerini daha fazla temsil eder nitelikte, daha çekici ve daha az efemine görünüşlü olmasına rağmen Hephaistion'un neye benzediğini tam olarak anlatmamıştır. Bu bilgiler ışığında, her bir sanatçının kendi Hephaistion tipolojisini yarattığı düşünülmektedir. Bu sebepten 'Kyme' başının bir Hephaistion tasviri olması muhtemeldir.

Stilistik özelliklerle ilgili olarak fazla söyleyecek bir şey yoktur. Eser orijinaldir, ancak büyük bir ihtimalle daha önce yapılmış bir portreden türetilmiştir. Atölyeye özgü herhangi bir özellik ayırt edilememektedir. Yerel bir imalat olması daha büyük olasılık taşımaktadır. Rhodos, Kos ve Delos yontularıyla üslup açısından karşılaştırıldığında, İÖ 2. yüzyılın son çeyreğine ait olduğu söylenebilir.


*Ferim Tekoğlu, Akdeniz Bulvari 120, 5 Arapsuyu-Antalya.

Özet Listesi