Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Akmed Anmed Web Sitesini Ziyaret Etmek ?in T?klay?n?z.
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Antalya İli İle Komşu ve İlgili Bölgelerdeki Kayda Geçmiş Afetlerin (Salgın ve Deprem) Kronoloji Derlemesi
T.M.P. DUGGAN*

Bu yazı, Antalya İli'nde yaşanmış depremler, tsunami dalgaları, bu afetlerin neden olduğu zararlar ve de 2000 yıldan daha uzun bir süredir Antalya kıyı şeridindeki limanlarla ticari ilişkisi bulunan yerler de dahil olmak üzere ilde ve ilgili bölgelerde ortaya çıkan salgınlarla ilgili eldeki tarihsel belgelerin ve bilimsel raporların bir derlemesini içermektedir.

İ.S. 542 ve 1346-47 yıllarında patlayan büyük veba salgınları, yalnızca Lykia ve Pamphy-lia bölgelerinde değil, aynı zamanda o gün bilinen tüm dünyada büyük oranda nüfus kaybına yol açmıştı. 542 yılından 8. yy.'a kadar olan dönem için il çapında bir yerleşim modeli değişikliği çeşitli örneklerde gözlenmektedir: örneğin, salgına bağlı olarak, Arykanda terk edilmiş ve çok daha küçük ölçekteki Arif yerleşimi kurulmuş ve Side'nin yerleşim alanı 6. yy.'da büyük oranda daralmıştı. İkincil etkenler olarak da şunlar sayılabilir: 6. yy.'dan 11. yy.'a kadar devam eden Pers ve Arap saldırıları, 11. yy.'dan itibaren Türkler'in yöreye akın etmeleri ve de 7. yy.'da Kekova gibi "batık kenf'lerin batmasına yol açan büyük depremler. Bu iki büyük salgın sırasında liman yerleşimlerinde belki de % 50'yi bulan nüfus kaybı, iç kesimlerdeki yerleşimlerde en az % 30 düzeyindeydi. İzleyen asırlarda nüksederek devam eden bu iki büyük afet, Antalya İli'nin modern çağa kadar olan tarihindeki en büyük demografik olgulardır. Son on yıldaki arkeolojik çalışmalar sırasında Patara ve Antalya'da bulunan toplu mezarlar, her ne kadar insan kalıntıları hakkındaki bilimsel yayınlar henüz yoksa da, bu iki afetle ilgili olabilir. 1830'larda Antalya, Alanya ve Kıbrıs'ta karantina istasyonları kurulmasına karşın, kısmen Yersinia Pestis'in Mut (Mersin) yöresindeki kemirgen popülasyonuna endemik olmasına bağlı olarak, salgınlar ortaya çıkmaya devam etti.

Çalışmada 6. yy. ortasından 16. yy.'a kadar olan dönemde Antalya İli için deprem ve salgınlar hakkında çok az sayıda kayıt bulunduğuna dikkat çekilmektedir.
Depremler sonucu oluşan dev dalgalarla ilgili İ.S. 68, 293-306, 365, 1347, 1489, 1609, 1741 ve 1743 yıllarına ait kayıtlar bilinmektedir. Yakın tarihe ait en önemlisi, 1741 yılında Finike sahiline 12 kere vurmuş ve 1 km içeriye kadar ulaşıp köyleri ve iki kaleyi tahrip etmişti; daha da yakın bir geçmişte ise, 1933 yılında, Bodrum'un karşısında İstanköy (Kos) adasını vuran dalgalar, Kos liman kentinin alçaktaki binalarını yutmuştur. Bu bağlamda, Antalya kentinin batısındaki alçak sahil şeridindeki en eski cami 1772 yılına ait olup Kaş'tadır; halbuki Finike, Demre, ve 14. yy.'da bir tekkenin de bulunduğu Kaş'ta daha erken tarihli camilerin varlığı bilinmesine karşın bunlardan günümüze ulaşan olmamıştır.

Yörede meydana gelen büyük depremlerden bilinenler şunlardır: İ.Ö. 227, İ.S. 68, 365, 529-30, 1204, 1222, 1347, 1489, 1556, 1609, 1741, 1743, 1756 ve 1911. Çalışmada daha lokalize olaylarla ilgili raporlar da listelenmekte ve bu sismik olayların yöredeki binalar üzerindeki etkileri kazı raporları, bina onarım kitabeleri, fotoğraf arşivleri ve diğer kaynaklara dayanarak anlatılmaktadır. 1489 yılındaki büyük bir deprem sonucu erken Osmanlı camisinin tahrip olmasıyla Antalya Kaleiçi'ndeki Panagia Kilisesi'nin Korkut Bey tarafından camiye çevrildiği; 1570/71 tarihli Murat Paşa Camisi'nin kubbesinin yeniden inşa edilmesinin 1743 yılındaki deprem sonucu gerçekleştiği öne sürülmektedir. 1911 ve 1931 yıllarındaki depremler sonrası Yivli Minare'nin üst kısımlarındaki tamiratlara ve 1911 depremi sonrasında da Murat Paşa Camisi'nin tek şerefeli minaresinin yerine iki şerefeli bir minare inşa edildiğine dikkat çekilmektedir.

Yine Anadolu'da 7000 yıllık bir süreçte "anti-sismik (depreme dayanıklı) bina kültürü" nün gelişimi ve tarihine değinilmekte ve bu anti-sismik kültürün il dahilindeki binalarda görülen uygulamaları sıralanmaktadır. Bu kültürün parçaları olarak tuğla ve ahşap hatıllar ile mütemadi temeller öne çıkmaktadır.


*T.M.P. Duggan, Gençlik Mah. 1315 Sok, Ekin Apt, 3/7 - Antalya.

Özet Listesi