Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
anakkale Seramikleri Koleksiyonu
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Antoninler Dönemi Barosu Işığında Aspendos Tiyatrosu Bezemeleri
Birol CAN*

Roma İmparatorluk dönemi sanatı zengin bir Hellenistik altyapı üzerinde gelişmiş, hatta genelde onun bir kopyası olduğu düşünüle gelmiştir. Ancak Roma döneminde teknolojik gelişmelere koşut olarak gelişen bölgeler arası ilişkiler ve yoğun ticaret sonucu farklı unsurları bir araya getiren özgün biçemler ortaya çıkmıştır. Zenginlik, estetiğe ve görsel sanatlara olan ilgiyi artırmış, bu dönemde süsleme amaçlı mimari bezeme elemanları - yerel sanat akımlarıyla da kaynaşarak - biçemsel bir kronoloji oluşturmuştur. Bu birleşik biçem mimaride ve lahitlerde çok rahatlıkla izlenebilmektedir.

Kamu ve dinsel yapıların cephe bezemelerinden günümüze ulaşanlar hem yapıların rekonstrüksiyonuna hem de tarihlendirilmesine yardımcı olmaktadır. Kendine özgü bir kronolojik gelişim sergileyen mimari bezeme aynı zamanda farklı bölgeler ve atölyeler arasındaki ilişkiler hakkında da ipucu sağlamaktadır.

Bu makale, Aspendos tiyatrosunun günümüze ulaşan bezemelerinin biçemsel değerlendirmesi, 2. yüzyıl Roma barok biçemi içinde yeri ve önemi konularını irdelemektedir. Estetik temelli ve barok denilen muhteşem akım 17. yüzyılda İtalya'da ortaya çıkmıştır ancak daha 2. yüzyılda Antoninler döneminde bir benzerini görmek mümkündür. Matkabın sık kullanımıyla oluşan derin ışık-gölge etkili tekdüzelikten kurtulmuş kuralsız işçilik Antoninler döneminde başlayan ve Severuslar dönemine kadar süren ve barok denilen biçemin karakteristik özellikleridir. Geçmişten ziyade geleceğe yönelik bu barok hareketi değişik sanat biçimlerinin ve yerel varyasyonlar ile eğilimlerin karşıtlığını bir araya getirerek muhteşem ve coşkulu bir etki yaratmıştır.
Aspendos tiyatrosunun sahne binasında görülen bezeme hem erken hem de geç dönem özelliklerin bir arada görüldüğü Antoninler dönemi baroğunun doruk noktasını temsil etmektedir. Barok biçemin bu döneminin tüm ayrıntıları ve tüm tipleri burada bir uyum içinde bir araya gelmiştir. Bu tiyatronun bezemeleri, yetenekli yontu sanatçılarının kendi özgün yorumlarını sergilemeleri ve kabartmaların kendi kronolojilerinin gözlenmesi nedeniyle önemlidir.

Anadolu'nun en iyi korunmuş Roma tiyatrosu ve Pamphylia bölgesinin en önemli Roma yapısı olarak kabul edilen Aspendos tiyatrosunun inşası Marcus Aurelius döneminde (161-180) başlamış ve 2. yüzyılın sonlarına değin sürmüştür. Sahne binasının inşaatında farklı bölgelerin atölyelerinde eğitilmiş ya da etkisi altındaki yontu sanatçıları baş mimar Zenon'un gözetimi altında gruplar halinde farklı entablatür bloklarını işlemiştir. Yer yer görülen üçlü yaprak kümesi ve hançer biçimli taç yaprak gibi Hadrianus döneminin geleneksel bezemesinin yanı sıra bu örgelerin simetrisi değiştirilerek istenen özgür, düzensiz ve canlı etki elde edilmiştir. Aspendos tiyatrosu ve çağdaşı yapılar üzerinde görülen mimari plastik bezeme durağan, simetrik, tekdüze ve eskiye dönük geleneksel motiflerin yerini aktif, doğal ve serbest motiflere ve barok biçemin yeni bezeme formasyonlarına bıraktığı bir dönemin ürünüdür.


*Birol Can, Atatürk Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, 25240 - Erzurum.

Özet Listesi